
Myelodisplastik Sendrom (MDS)
Miyelodisplastik sendromlar (MDS), kemik iliğinin sağlıklı kan hücresi üretmekte zorlandığı bir grup hastalıktır; kansızlık, enfeksiyona yatkınlık ve morarma sık görülür. Daha çok ileri yaşta ortaya çıkar. Tanı kan sayımı, periferik yayma ve kemik iliği incelemesiyle konur; genetik bulgular riski belirlemede önemlidir. Tedavi destek tedavilerinden belli ilaçlara ve uygun hastalarda kemik iliği nakline kadar değişir.
Miyelodisplastik sendromlar (MDS), kemik iliğinde etkisiz kan hücresi üretimi ve hücresel olgunlaşma bozukluklarıyla seyreden, farklı risk düzeyleri bulunan miyeloid hastalıklar grubudur. Doç. Dr. Mahmut Bakır Koyuncu, Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Hematoloji’de (Çiftlikköy) MDS tanısal değerlendirmesi, risk sınıflaması ve izlemini yürütür. Tedavi yaklaşımı; kan değerleri, kemik iliği ve moleküler bulgular, semptomlar ve genel klinik duruma göre bireyselleştirilir.Bu tanı size yeni mi konuldu, ya da tedaviniz hakkında ikinci bir görüş mü istiyorsunuz?
Raporlarınızı, tahlillerinizi ve kullandığınız ilaçların listesini WhatsApp’tan gönderebilirsiniz. Dosyanızı inceledikten sonra online görüşmede birlikte değerlendiririz. Mersin’deyseniz yüz yüze muayene için de WhatsApp’tan yazmanız yeterli; Mersin Üniversitesi’nde size uygun bir zaman belirleriz.
| Tanım | Kemik iliğinin yeterli ve olgun kan hücresi üretememesi ile karakterize edilen bir grup kan hastalığıdır. Bu durum, kan hücrelerinin (kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri, trombositler) olgunlaşmasında sorunlara yol açar ve kansızlık, enfeksiyonlar veya kanama riskini artırır. |
| Nedenleri | Çoğu vakada nedeni bilinmez (primer MDS); bazı vakalar ise kemoterapi, radyoterapi veya kimyasal maddelere (örneğin benzen) maruz kalma sonrası gelişir (sekonder MDS). Yaşlı bireylerde daha sık görülür. |
| Belirtiler | Yorgunluk, nefes darlığı, soluk cilt (anemiye bağlı), sık enfeksiyonlar (düşük beyaz kan hücreleri), kolay morarma veya kanama (düşük trombositler), kemik ağrısı |
| Tanı Yöntemleri | Tam kan sayımı (CBC), periferik kan yayması, kemik iliği biyopsisi, sitogenetik analizler, moleküler genetik testler |
| Tedavi Yöntemleri | Düşük riskli MDS: Destekleyici tedaviler (kan nakli, eritropoetin), demir şelasyon tedavisi. Yüksek riskli MDS: Kemoterapi, hipometilasyon ajanları (azasitidin, desitabin), allojenik kök hücre nakli. |
| Yan Etkiler | Tedaviye bağlı enfeksiyon riski, kanama, kemoterapinin yan etkileri (bulantı, saç dökülmesi, yorgunluk), kök hücre naklinde greft-versus-host hastalığı |
| Süre | MDS, kronik bir hastalıktır ve yavaş seyirli olabilir. Ancak bazı vakalarda hızlı ilerleme göstererek akut myeloid lösemiye (AML) dönüşebilir. Tedaviye yanıt, hastalığın risk grubuna göre değişir. |
| Kullanılan İlaçlar | Azasitidin, desitabin (hipometilasyon ajanları), lenalidomid (bazı alt tiplerde), eritropoetin (anemi için), trombopoez uyarıcı ajanlar (romiplostim) |
| Avantajları | Destekleyici tedavilerle yaşam kalitesini artırma, düşük riskli MDS’de uzun süreli stabil durum sağlama, kök hücre nakli ile bazı hastalarda tam iyileşme |
| Dezavantajları | Tedaviye rağmen AML’ye dönüşme riski, sürekli kan nakli ve demir birikimi gibi komplikasyonlar, tedaviye bağlı yan etkiler ve yaşam boyu izleme gereksinimi |
| İzlem ve Kontrol | Düzenli kan testleri, kemik iliği biyopsileri, tedaviye yanıtın izlenmesi, AML’ye dönüşüm riskinin takibi |
| Alternatif Tedaviler | Deneysel klinik denemeler, yeni hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi seçenekleri (ARA-C gibi ajanlar) |

Doç. Dr. Mahmut Bakır Koyuncu
Mersin doğumlu, YKAL mezunu. 2011 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun olmuştur. İç Hastalıkları anadal ve Hematoloji yandal eğitimlerini Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesinde tamamlamıştır. 2008 yılında MD Anderson Cancer Center’da moleküler biyoloji ve genetik alanında çalışmış, 2020 yılında New York Presbyterian Hospital’da kemik iliği nakli ve hücresel tedaviler ünitesinde çalışma imkanı bulmuştur. Türkiye’ye döndükten sonra sırasıyla Mersin Şehir Hastanesi ve Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesinde çalışmıştır. 2022’de Hematoloji alanında Doçent Doktor unvanı almıştır. Eylül 2025’ten bu yana Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde çalışmaktadır.
Myelodisplastik sendrom Nedir?
Myelodisplastik sendrom kemik iliğinde anormal hücre üretimine neden olan karmaşık bir hastalıktır. Hematopoetik kök hücrelerin klonal bozukluğu bu durumun temelini oluşturur. Genellikle yaşlı bireylerde teşhis edilir ve çeşitli kan hücrelerinde düşüşe yol açar. Kırmızı kan hücreleri trombositler ve beyaz kan hücrelerinin sayısında azalma gözlemlenir. Bu azalmalar hastaların genel sağlık durumunu olumsuz etkileyebilir.Hastalık heterojen seyreder ve bazı hastalar için akut miyeloid lösemiye ilerleme riski taşır. Tedavi ihtiyacı semptomların şiddetine ve hastalığın ilerleyiş hızına göre değişir. Sadece belirgin semptomları olan hastalar tedavi edilir. Prognoz birçok faktöre bağlı olarak değişkenlik gösterir. Bu faktörler arasında karyotip, periferik kandaki blast hücre yüzdesi ve sitopenilerin şiddeti bulunur.Myelodisplastik sendromun Nedenleri Nelerdir?
Myelodisplastik Sendromlar (MDS) kemik iliğindeki hücrelerde başlayan ve kan hücrelerinin sağlıklı bir şekilde üretilmesini engelleyen bir hastalıktır. Hastalığın nedenleri arasında çeşitli çevresel genetik ve iatrojenik faktörler yer alır. Bu faktörlerin anlaşılması MDS’nin yönetimi ve tedavisi için kritik öneme sahiptir.MDS hem de novo olarak hem de daha önce maruz kalınan tedavilere bağlı olarak gelişebilir. De novo MDS genellikle bireylerde belirgin bir öncü faktör olmaksızın ortaya çıkar. Bu tip genellikle genetik mutasyonlar sonucu oluşur. Tedaviyle ilişkili MDS ise özellikle kanser tedavisi gören hastalarda görülür ve bu durum önceki tedavilere bağlı olarak gelişen sekonder bir hastalıktır.MDS’nin çeşitli etiyolojileri şunları içerir:Çevresel Toksinler:- Radyasyon
- Benzen gibi kimyasallar
- Kemoterapi, özellikle alkilleyici ajanlar
- Radyoterapi
- Ailesel MDS vakaları genetik yatkınlık gösterebilir
- SF3B1
- TET2
- SRSF2
- ASXL1
- DNMT3A
- RUNX1
- U2AF1
- TP53
- EZH2
Myelodisplastik Sendromlar Ne Kadar Yaygındır?
Myelodisplastik Sendromların Amerika Birleşik Devletleri’ndeki görülme sıklığı çeşitlilik gösterir. Yapılan araştırmalara göre 2007 ile 2011 yılları arasında yılda ortalama 20.541 yeni vaka tespit edilmiştir. Her 100.000 kişiden yaklaşık 4.9’unda bu hastalık görülmektedir.Özellikle yaş ilerledikçe insidans oranı artış gösterir. Bu durum en belirgin olarak 65 yaş üstü bireylerde kendini göstermektedir. Hastalık 80 yaşını aşmış bireylerde daha sık rastlanmakta bu yaş grubunda insidans 100.000 kişi başına 58 olarak kaydedilmektedir. Erkekler ve Kafkasyalılar arasında daha yüksek oranlarda görülür.Myelodisplastik sendrom Sırasında Neler Olur?
Myelodisplastik Sendromlar (MDS) sırasında çeşitli değişiklikler kemik iliğinde ve kan hücrelerinde meydana gelir. İlk olarak kemik iliğindeki hücreler düzgün olgunlaşamaz. Bu durum hücrelerin yapısında ve işlevinde bozukluklara neden olur. İkinci olarak bu bozuk hücreler kan dolaşımına geçtiğinde çeşitli klinik belirtiler ortaya çıkar. Örneğin anemi nötropeni ve trombositopeni gibi kan eksiklikleri gözlenir. Ayrıca MDS’nin ilerlemesiyle hasta akut miyeloid lösemi gibi daha ciddi durumlar geliştirme riski taşır.Bu süreç çevresel faktörlere ve genetik eğilimlere bağlı olarak değişkenlik gösterir. Özellikle kimyasal maruziyetler ve radyasyon kemik iliği hücrelerinde mutasyona yol açabilir. Ayrıca yaşlanma süreciyle bağlantılı olarak kemik iliği fonksiyonlarında doğal bir azalma görülür. Bu durumlar MDS gelişim riskini artırır ve hastalığın seyri üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Tedaviye bağlı MDS özellikle kemoterapötik ajanlara önceden maruz kalmış hastalarda görülür. Bu tür MDS vakaları genellikle daha agresif seyreder ve kötü prognoza sahip olabilir.MDS’nin nedenleri:- Kimyasal maruziyetler
- Radyasyon
- Genetik faktörler
- İleri yaş
- Önceden var olan kemik iliği hastalıkları
- 5q silinmesi
- TP53 mutasyonları
- TET2, SF3B1, ASXL1 mutasyonları
- Sitogenetik değişiklikler
- Tek soy displazili MDS
- Halka sideroblastlı MDS
- Çoklu soy displazili MDS
- Aşırı blastlı MDS tipleri
- İzole del(5q) ile MDS
- Sınıflandırılamayan MDS
Detaylı bilgi ve randevu için iletişime geçin!
Myelodisplastik Sendromların Mikroskobik İncelenmesi
Myelodisplastik Sendromların Mikroskobik İncelenmesi tanı sürecinde çok yönlü bir yaklaşım gerektirir. Bu inceleme kemik iliği biyopsisinin detaylı bir değerlendirilmesini içerir. İlk olarak patolog kemik iliği örneklerini Giemsa ve demir boyaları kullanarak inceler. Bu boyamalar hücre morfolojisini ve demir depolanmasını net bir şekilde gösterir. Kemik iliğinin hücreselliği, blast sayısı ve displazi durumu dikkatlice değerlendirilir. Ayrıca kemik iliğinin genel yapısal özellikleri incelenir ve herhangi bir fibrozis veya dış metastaz belirtisi aranır.Kemik iliğinin değerlendirilmesinde dikkate alınan bazı özellikler şunlardır:- Normosellüler, hipersellüler veya hiposellüler yapı
- Blast hücrelerinin yüzdesi %20’nin altında olmalıdır
- Displazi belirtileri; özellikle megakaryosit, granülosit ve eritroid hücre hatlarında displazinin gözlemlenmesi
- Halka sideroblastların varlığı ve demir boyalarıyla belirginleşen eritroid soyundaki diseritropoietik değişiklikler
- Myeloperoksidaz (MPO) ile granülositik hücrelerin belirlenmesi
- CD34, CD117 ile blast hücrelerinin tespiti
- Megakaryositler için CD61 veya CD42b
- Monositler için CD68
- B hücre soyu için CD20 ve T hücre soyu için CD3
Myelodisplastik Sendromların Belirtileri Nelerdir?
Myelodisplastik Sendromlar genellikle kemik iliği yetmezliğinin belirtileri ile kendini gösterir. Hastalarda en yaygın rastlanan şikayet anemidir. Anemi nedeniyle hastalar sık sık yorgunluk hissederler nefes darlığı çekerler ve zaman zaman göğüs ağrısı veya baş dönmesi yaşayabilirler. Ayrıca trombositopeni durumu kanamalara yol açabilir; örneğin kolay morarma veya peteşi gibi belirtilerle karşılaşılabilir.Nötropeniye bağlı olarak enfeksiyon riski artar bu durum hastaların sıklıkla enfeksiyon kapmasına sebep olabilir. Fizik muayenede genellikle anemiye özgü solukluk ya da peteşiler dışında belirgin bir bulgu olmayabilir. Organomegali gibi daha ciddi semptomlar daha nadir görülen durumlardır ve genellikle diğer komplikasyonlarla birlikte ortaya çıkar. Bu belirtiler zaman içinde yavaş yavaş başlar ve ilerler bu yüzden erken teşhis kritik bir öneme sahiptir.Myelodisplastik Sendromlar Nasıl Teşhis Edilir?
Myelodisplastik Sendromlar hematolojik bir hastalık grubudur ve teşhis süreci dikkatli bir değerlendirme gerektirir. Tanı süreci hem periferik kan hem de kemik iliği örneklerinin incelenmesiyle başlar. İlk adım stabil bir sitopeni varlığını belirlemektir ve bu durum genellikle altı ay veya daha uzun süre devam eder.Hastalığın tanısı için yapılan başlangıç değerlendirmesi tam kan sayımı ve periferik kan yaymasını içerir. Bu testlerde, anemi, nötropeni veya trombositopeni gibi kan değerlerinde düşüklük aranır. İleri laboratuvar testleri de gereklidir:- Demir, ferritin, B12 ve folat seviyeleri ölçülür.
- Laktat dehidrojenaz seviyesi ve haptoglobin testleri yapılır.
- Coombs testi ile otoimmün hemolitik anemi dışlanır.
- Serum protein elektroforezi ve immünofiksasyon yapılır.
- Histopatolojik değerlendirme,
- Akış sitometrisi immünofenotipleme,
- Karyotip ve FISH ile sitogenetik değerlendirme.
- Sitopenilerin başka nedenlerle açıklanamaması,
- Belirli bir karyotip veya displazi varlığı,
- Blastların %20’den az olması.
- Kromozomal anormallikleri tanımlamak,
- Klonaliteyi belirlemek için kullanılır.
- TET2, SF3B1, ASXL1, DNMT3A,
- SRSF2, RUNX1, TP53, U2AF1,
- EZH2, ZRSR2, STAG2, CBL,
- NRAS, JAK2, SETBP1, IDH1,
- IDH2 ve ETV6.
Nasıl Tedavi Edilir?
Myelodisplastik Sendromlar çeşitli tedavi yaklaşımlarını gerektiren karmaşık bir durumdur. Tedavi hastanın genel sağlık durumu ve hastalığın şiddetine bağlı olarak değişiklik gösterir. Tedavinin temel amacı semptomları kontrol altına almak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Bu süreçte kullanılan yöntemler arasında destekleyici tedaviler sistemik ilaçlar ve kök hücre nakli bulunur.Destekleyici Tedaviler:- Kan ve trombosit transfüzyonları anemi ve kanama riskini azaltır.
- Hematopoietik büyüme faktörleri kan hücrelerinin üretimini teşvik eder.
- Eritropoez uyarıcı ajanlar özellikle düşük eritropoietin seviyeleri olan hastalarda anemi yönetimi için kullanılır.
- Hipometile edici ajanlar DNA metilasyonunu düzenleyerek hücrelerin düzgün çalışmasına yardımcı olur. Bu ilaçlar özellikle azasitidin ve desitabin, blast sayısını azaltabilir ve hücrelerin olgunlaşmasını teşvik eder.
- Lenalidomid özellikle 5q delesyonu olan hastalarda etkili bir seçenektir. Bu ilaç, transfüzyon ihtiyacını azaltır ve bazı hastalarda bağımsız bir yaşamı mümkün kılar.
- İmmünosupresif tedaviler özellikle yüksek serum EPO seviyeleri olan hastalarda kullanılabilir. Anti-timosit globulin ve siklosporin bağışıklık sistemini baskılayarak anemiyi iyileştirebilir.
Dikkate Alınması Gereken Diğer Durumlar Nelerdir?
Myelodisplastik Sendromlar ile ilgili olarak benzer belirtiler gösterebilen farklı durumlar vardır. Örneğin B12 vitamini veya folat eksikliği bu sendromla karıştırılabilir. Ayrıca parvovirüs ve HIV gibi enfeksiyonlar da benzer kan anomalilerine sebep olabilir. Metotreksat kullanımı ve aşırı alkol tüketimi de benzer hematolojik etkiler yaratabilir. Bunun yanı sıra CMML gibi bazı örtüşme sendromları hem miyelodisplastik hem de miyeloproliferatif özellikler taşıyabilir. Diğer birincil kemik iliği hastalıkları da benzer semptomlar gösterebilir. Bu sebeple ayırıcı tanı süreci büyük dikkat ve titizlik gerektirir.Myelodisplastik Sendromların Görünümü
Myelodisplastik Sendromlar (MDS) hastaların genel sağkalım ve tedavi yöntemlerini etkileyen çeşitli risk faktörlerine bağlı olarak değişken prognozlara sahiptir. Revize Uluslararası Prognostik Skorlama Sistemi (R-IPSS) bu riskleri değerlendirmede kritik bir araçtır ve hastaları dört farklı risk kategorisine ayırır:- Çok düşük
- Düşük
- Orta
- Yüksek
Hazırlayan: Doç. Dr. Mahmut Bakır Koyuncu
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Hematoloji, Çiftlikköy / Mersin
https://drmahmutbakirkoyuncu.com/hakkimda/
Bilgi ve randevu / WhatsApp: +90 553 533 88 53
Son güncelleme: 2026-09-21


