Lökopeni Tanı Algoritması: Türkçe Etkileşimli Akış
Lökopeni algoritması, beyaz küre sayısı düşük bulunan bir hastada hangi adımların hangi sırayla atılacağını gösteren karar akışıdır. Bu sayfadaki etkileşimli araç, dahiliye asistanlarının poliklinikte, serviste ve acilde lökopeniyi sistemli değerlendirmesi için Hematoloji Polikliniği deneyimiyle hazırlandı. Eğitim amaçlıdır; tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. Febril nötropeni veya ağır nötropenide acil değerlendirme gerekir. Hasta olarak tahlil yorumu veya online ikinci görüş için: https://wa.me/905535338853 · https://drmahmutbakirkoyuncu.com/hematoloji-ikinci-gorus/
Lökopeni nedir?
Lökopeni, erişkinde toplam beyaz küre sayısının 4.000/μL altına inmesidir. Klinik açıdan asıl önemli olan mutlak nötrofil sayısıdır (ANC). ANC 1.500/μL altında ise nötropeni, 500/μL altında ise ağır nötropeni olarak kabul edilir.
ANC şöyle hesaplanır: WBC × (% nötrofil + % bant) / 100. Lenfosit sayısının 1.000/μL altında olması ise lenfopeni olarak ayrıca değerlendirilir.
Algoritma nasıl kullanılır?
Akış, elle diferansiyel ve periferik yayma istenmesiyle başlar. Ardından yaymada blast veya atipik hücre olup olmadığı, nötropeninin şiddeti, ateş varlığı ve diğer hücre serilerinin etkilenip etkilenmediği sorulur.
Her karar noktasında bir seçenek işaretlediğinizde sıradaki adım açılır. Önceki adıma tıklayarak geri dönebilir, Yeniden düğmesiyle akışı baştan başlatabilirsiniz. Alttaki paneller şiddet sınıflamasını, lökopeniye yol açan başlıca ilaçları ve önerilen tetkik panelini özetler.
Lökopeni Akış Algoritması
Hematoloji Polikliniği: Dahiliye Asistanları İçin
| Parametre | Değer | Şiddet |
|---|---|---|
| WBC | 2.000-4.000/μL | Hafif lökopeni |
| WBC | < 2.000/μL | Ağır lökopeni |
| ANC | 1.000-1.500/μL | Hafif nötropeni |
| ANC | 500-1.000/μL | Orta nötropeni |
| ANC | < 500/μL | Ağır nötropeni |
| ANC | < 100/μL | Agranülositoz |
| Lenfosit | < 1.000/μL | Lenfopeni |
ANC = WBC × (%nötrofil + %bant) / 100
| Grup | Örnekler | |
|---|---|---|
| Kemoterapötik | MTX, siklofosfamid, azatioprin | Doz ilişkili |
| Antipsikotik | Klozapin, olanzapin | Agranülositoz! |
| Antitiroid | PTU, metimazol | İdiosinkratik |
| Antiepileptik | Karbamazepin, fenitoin | İzlem |
| Antibiyotik | TMP-SMX, penisilinler | Uzun kullanım |
| Antiromatizmal | Sülfasalazin, gold tuzları | İzlem |
| Biyolojik | Rituximab → lenfopeni | Kalıcı olabilir |
| Tetkik | Hedef |
|---|---|
| TKS (elle diferansiyel) | Sahte lökopeni ekarte, blast? |
| Periferik yayma | Blast, displazi, lenfoma hücre? |
| Retikülosit | KİM cevabı değerlendirme |
| LDH, ürik asit | Hızlı yıkım (lenfoma/lösemi) |
| B12, folat, bakır | Nutrisyonel eksiklik |
| TSH | Hipotiroidizm |
| ANA, anti-dsDNA, RF | Otoimmün (SLE, RA, Felty) |
| HIV, EBV, CMV, Hep B/C | Viral nötropeni |
| Parvovirus B19 IgM | Akut enfeksiyon |
| Akış sitometrisi (PB) | LGL lösemi, klonal lenfopeni |
| İmmünglobulinler | Hipogamaglobulinemi? |
⚠️ Pankositopeni veya blast → tetkikten önce acil hematoloji konsültasyonu
Klinikte ilk bakılacak noktalar
İlk soru hastanın acil olup olmadığıdır. Blast görülmesi, ağır nötropeni ile birlikte ateş ve pansitopeni acil hematoloji değerlendirmesi gerektirir. Ateşli nötropenide ampirik antibiyotik geciktirilmemelidir.
Acil bulgusu olmayan hastada sık nedenler sırayla gözden geçirilir: son başlanan ilaçlar, viral enfeksiyonlar, B12 ve folat eksikliği, hipersplenizm, otoimmün hastalıklar ve alkol kullanımı.
Tek seriyi etkileyen, belirtisiz hafif lökopenide ayaktan izlem çoğu zaman yeterlidir. Birden fazla serinin düşmesi ya da açıklanamayan, ilerleyen düşüş kemik iliği hastalığı açısından hematoloğa yönlendirmeyi gerektirir.
Tetkik planı
Temel panel; tam kan sayımı ve elle diferansiyel, periferik yayma, retikülosit, B12, folat, ferritin, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, LDH, TSH, HIV, HBV ve HCV serolojisini içerir. Gerekli görülürse ANA, batın ultrasonu ve dalak boyutu değerlendirmesi eklenir. Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi kararı hematoloğa aittir.
Ateşli nötropenide ilk saat
ANC 500/μL altında ve ateş 38,3 °C üzerinde ise hasta acil kabul edilir. Kan kültürleri alındıktan sonra ilk bir saat içinde geniş spektrumlu ampirik antibiyotik başlanmalıdır.
Hemodinamik durum, mukozit, kateter ve akciğer bulguları hızla değerlendirilir. Risk skoru düşük ve yakın takip edilebilecek hastalarda ayaktan tedavi düşünülebilir; diğer tüm hastalar yatırılarak izlenir ve hematoloji ile birlikte yönetilir.
Lenfopeni ayrı değerlendirilir
İzole lenfopeni çoğu zaman steroid kullanımı, akut enfeksiyon veya stres yanıtıyla ilişkilidir. Kalıcı ve açıklanamayan lenfopenide HIV testi, immünglobulin düzeyleri ve lenfoma açısından değerlendirme planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Lökopeni ile nötropeni arasındaki fark nedir?
Lökopeni, toplam beyaz küre sayısının 4.000/μL altında olmasıdır. Nötropeni ise mutlak nötrofil sayısının (ANC) 1.500/μL altına inmesidir. Enfeksiyon riskini belirleyen asıl değer ANC olduğu için lökopeni algoritması ilk adımda ANC hesaplamayı ve elle diferansiyel istemeyi önerir.
Hangi lökopeni hastası hemen hematoloğa yönlendirilmeli?
Periferik yaymada blast veya atipik hücre görülmesi, ANC değerinin 500/μL altında olması, ateşli nötropeni ya da birden fazla hücre serisinin birlikte düşmesi hızlı hematoloji değerlendirmesi gerektirir. Bu durumlarda tetkik sonuçlarını beklemeden konsültasyon istenmelidir.
Hafif lökopenide ne zaman kontrol hemogram yapılır?
Belirtisi olmayan, yaymada anormal hücre bulunmayan ve tek seriyi etkileyen hafif lökopenide, olası ilaçlar gözden geçirildikten sonra genellikle 2 ila 4 hafta içinde kontrol hemogram yeterlidir. Değerler düşmeye devam ederse ileri tetkik planlanır.
Lökopeniye en sık hangi ilaçlar yol açar?
Metimazol ve propiltiyourasil, klozapin, sülfonamidler, metamizol, bazı antiepileptikler ve kemoterapi ajanları sık nedenlerdir. Yeni başlanan bir ilaçtan sonra gelişen nötropenide ilacın kesilmesi ve hemogramın yakın izlenmesi ilk adımdır.
Etnik nötropeni nedir, nasıl ayırt edilir?
Duffy negatif fenotipe bağlı nötropeni, özellikle Afrika kökenli bireylerde görülen ve enfeksiyon riskini artırmayan hafif ANC düşüklüğüdür. Uzun süredir sabit seyreden, belirtisiz ve diğer serileri etkilemeyen nötropenide akla gelmelidir.
İlgili sayfalar
- Trombositopeni Tanı Algoritması
- WBC (Beyaz Küre) Bilgilendirme
- Lösemi Belirtileri
- Lösemi
- Kemik İliği 3B Model
- Hematoloji İkinci Görüş
Bu algoritma hekimler ve hekim adayları için eğitim amaçlı bir karar destek aracıdır. Tanı ve tedavi kararının yerine geçmez; her hasta kendi klinik bağlamında değerlendirilmelidir. Hasta özelinde soru ve ikinci görüş için WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.

