Faktör VIII / IX / VII Doz Hesaplayıcı — Hemofili A, Hemofili B ve FVII Eksikliği
Hazırlayan: Doç. Dr. Mahmut Bakır Koyuncu
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı
Kemik İliği Nakli ve Hücresel Tedavi Ünitesi
https://drmahmutbakirkoyuncu.com/hakkimda/
Bilgi / randevu: WhatsApp +90 553 533 88 53
Faktör replasmanı için karar destek aracıdır; klinik karar hekime aittir.
Faktör doz hesaplayıcı, hemofili A, hemofili B ve konjenital faktör VII eksikliği olan hastalarda kanama tedavisi, cerrahi hazırlık ve profilaksi için gereken faktör dozunu hesaplamak üzere hazırlanmış ücretsiz bir karar destek aracıdır. Vücut ağırlığı, yaş grubu, bazal faktör düzeyi, kullanılacak ürün ve kullanım amacı girildiğinde araç doz, uygulama aralığı, tedavi süresi ve flakon önerisini birlikte verir. İnhibitör titresi girildiğinde bypass ajanı (rFVIIa, aPCC) ve emisizumab dozlarını da hesaplar.
Hedef faktör düzeyleri Dünya Hemofili Federasyonu (WFH) 2020 kılavuzuna, ürün listesi ve pratik öneriler Türk Hematoloji Derneği Ulusal Hemofili Tanı ve Tedavi Kılavuzu’na dayanır. Çıktı, konsültasyon notu olarak kopyalanabilir veya yazdırılabilir. Araç hekimler için tasarlanmıştır; hasta bilgilendirme metni değildir.
Faktör doz hesaplayıcı nasıl kullanılır?
- Önce sekmeyi seçin: Hemofili A (faktör VIII), Hemofili B (faktör IX) veya FVII eksikliği ve rFVIIa.
- Güncel vücut ağırlığını ve yaş grubunu girin. 12 yaş altı çocuklarda yarı ömür daha kısa, rekombinant FIX ile beklenen artış daha düşüktür; araç bunu hesaba katar.
- Bazal faktör düzeyi bilinmiyorsa boş bırakın; araç 0 kabul eder.
- Kullanılacak ürünü seçin. Flakon önerisi, seçilen ürünün flakon boyutlarına göre yapılır.
- Kullanım amacını (kanama, cerrahi/girişim veya profilaksi) ve kanama yerini ya da girişim tipini seçin; hedef tepe düzeyi otomatik gelir, gerekirse değiştirilebilir.
- Hastanın ölçülmüş recovery veya bireysel yarı ömür değeri (ör. WAPPS-Hemo) varsa farmakokinetik ayarlara girin; hesaplama bu değerlerle bireyselleşir.
Faktör VII, VIII ve IX doz hesaplayıcı
Hemofili A, hemofili B ve konjenital FVII eksikliğinde kanama tedavisi, cerrahi ve profilaksi için doz, uygulama aralığı, süre ve flakon önerisi. İnhibitörlü hastada bypass ajanı ve emisizumab dozlarını da hesaplar. Hematoloji konsültasyonunda hızlı karar desteği için hazırlanmıştır.
Hasta ve endikasyon
İnhibitör
Farmakokinetik ayarlar (isteğe bağlı)
Öneri
Hesaplayıcı betiği çalışmadı. WPCode’da ekleme yönteminin “Kısa kod” olduğunu kontrol edin ve LiteSpeed önbelleğini temizleyin.
Temel bilgiler
Doz hesaplama kuralları
| Ürün | 1 IU/kg ile beklenen artış | Doz formülü | Yarı ömür (erişkin) |
|---|---|---|---|
| FVIII, standart yarı ömürlü | ~%2 | kg × istenen artış (%) × 0,5 | 8–12 sa (çocukta 6–10) |
| FVIII, uzatılmış yarı ömürlü (Fc, PEG) | ~%2 | kg × istenen artış (%) × 0,5 | ~14–19 sa |
| Efanesoktokog alfa | ~%2 | kanamada tek doz 50 IU/kg | ~40–47 sa |
| FIX, plazma kaynaklı | ~%1 | kg × istenen artış (%) × 1 | 18–24 sa |
| FIX, rekombinant (nonakog alfa) | ~%0,8 (çocukta ~%0,7) | kg × artış × 1,25 (çocukta × 1,4) | 18–24 sa |
| FIX, uzatılmış yarı ömürlü | ürüne göre ~%1–1,3 | ürün KÜB’üne göre | ~80–100 sa ve üzeri |
| Plazma kaynaklı FVII | ~%1,9 | kg × istenen artış (%) ÷ 1,9 | 4–6 sa |
| Rekombinant FVIIa | düzey hedeflenmez | FVII eksikliğinde 15–30 µg/kg; bypass olarak 90 µg/kg | ~2–3 sa |
Ağırlık sınıflaması
Hemofili A ve B: bazal faktör <%1 ağır, %1–5 orta, %5–40 hafif. FVII eksikliğinde düzey ile kanama eğilimi arasındaki ilişki zayıftır; <%10 düzeyler ve özellikle kafa içi veya GİS kanama öyküsü ağır fenotipi düşündürür.
WFH hedef faktör düzeyleri
Tablodaki değerler doz sonrası tepe hedefleridir (WFH 2020, doz kısıtlaması olmayan merkezler). Ağır kanama ve büyük cerrahide çukur düzey ölçümüyle izlem önerilir.
İnhibitör
Düşük yanıtlı inhibitör <5 BU/mL, yüksek yanıtlı inhibitör herhangi bir zamanda ≥5 BU/mL olarak tanımlanır. Düşük yanıtlı hastada kanama yüksek doz faktörle kontrol edilebilir; yüksek yanıtlı hastada, titre düşük olsa bile 3–5 gün içinde anamnestik yanıt beklenir ve bypass ajanları (rFVIIa, aPCC) tercih edilir. Hemofili A’da inhibitörlü hastanın profilaksisinde emisizumab, inhibitörün eradikasyonu için immün tolerans indüksiyonu (İTİ) seçenektir. Hemofili B inhibitörü FIX’e anafilaksi ve İTİ sırasında nefrotik sendrom riski taşır.
Laboratuvar notları
- Emisizumab tek aşamalı (aPTT temelli) testleri etkiler: aPTT normalleşir, FVIII düzeyi yanlış yüksek çıkar. Emisizumab alan hastada FVIII düzeyi ve inhibitör titresi sığır kaynaklı reaktifle kromojenik yöntemle ölçülmelidir.
- Uzatılmış yarı ömürlü ürünlerde (özellikle PEG’li FVIII ve FIX ile bazı FIX füzyon ürünleri) tek aşamalı test, kullanılan aPTT reaktifine göre düzeyi olduğundan düşük veya yüksek gösterebilir; ürüne uygun test yöntemini laboratuvarla doğrulayın.
- Recovery kontrolü: yükleme dozundan 15–30 dakika sonra faktör düzeyi ölçülür. Beklenen artışın belirgin altında kalınması inhibitörü düşündürür.
- Hafif hemofili A’da desmopressin (0,3 µg/kg IV) FVIII’i 3–6 kat artırabilir; yanıt önceden test edilmiş olmalı, hiponatremi riski nedeniyle sıvı kısıtlanmalı ve 2 yaş altında kullanılmamalıdır.
Kaynaklar: Türk Hematoloji Derneği, Ulusal Hemofili Tanı ve Tedavi Kılavuzu, Sürüm 1.2, 2021. SGK Sağlık Uygulama Tebliği, faktör ve diğer kan ürünlerinin reçetelenmesi. Srivastava A, et al. WFH Guidelines for the Management of Hemophilia, 3rd edition. Haemophilia 2020;26(Suppl 6):1–158. EMA, plazma kaynaklı ve rekombinant FVIII ile FIX ürünleri için çekirdek KÜB kılavuzları. Eptakog alfa (NovoSeven), emisizumab (Hemlibra) ve plazma kaynaklı FVII konsantresi Kısa Ürün Bilgileri. Tiede A, et al. International recommendations on the diagnosis and treatment of acquired hemophilia A. Haematologica 2020;105:1791–1801. Seven Treatment Evaluation Registry (STER) yayınları.
Bu araç hekimler için karar desteği amacıyla hazırlanmıştır; öneriler popülasyon farmakokinetiğine dayanır. Doz, hastanın klinik yanıtı, ölçülen faktör düzeyleri ve kullanılan ürünün Kısa Ürün Bilgisi ile bireyselleştirilmelidir. Ağır kanama, inhibitörlü hasta ve büyük cerrahi bir hemofili merkeziyle birlikte yönetilmelidir. Doç. Dr. Mahmut Bakır Koyuncu, İç Hastalıkları ve Hematoloji Uzmanı, Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi.
Faktör dozu neden hesaplanarak verilmeli?
Faktör konsantreleri pahalıdır ve yetersiz doz kanamanın sürmesine, fazla doz ise gereksiz maliyete ve bazı ürünlerde tromboz riskine yol açar. Faktör VIII için 1 IU/kg yaklaşık %2, plazma kaynaklı faktör IX için yaklaşık %1 artış sağlar; bu nedenle aynı hedef için FIX dozu FVIII dozunun yaklaşık iki katıdır. Rekombinant FIX ürünlerinde ve çocuklarda recovery daha düşüktür. Yarı ömür de ürüne ve yaşa göre değiştiği için uygulama aralığı, ürün seçildikten sonra belirlenmelidir.
İnhibitör gelişmiş hastada ise hesaplama tamamen değişir. Düşük yanıtlı inhibitörde yüksek doz faktörle kanama kontrol edilebilirken, yüksek yanıtlı inhibitörde bypass ajanları tercih edilir. Hesaplayıcı bu ayrımı inhibitör titresi ve öyküsüne göre otomatik yapar.
Sık sorulan sorular
Faktör VIII dozu nasıl hesaplanır?
Standart formül: doz (IU) = vücut ağırlığı (kg) × istenen artış (%) × 0,5. Örneğin 70 kg bir hastada faktör VIII düzeyini %0’dan %50’ye çıkarmak için yaklaşık 70 × 50 × 0,5 = 1750 IU gerekir. Hastanın ölçülmüş recovery değeri varsa hesaplama buna göre düzeltilmelidir.
Faktör IX dozu nasıl hesaplanır?
Plazma kaynaklı FIX için doz (IU) = kg × istenen artış (%) × 1 formülü kullanılır. Rekombinant FIX’te (nonakog alfa) recovery daha düşük olduğu için katsayı erişkinde yaklaşık 1,25, çocukta yaklaşık 1,4’tür. Uzatılmış yarı ömürlü FIX ürünlerinde ürünün Kısa Ürün Bilgisi esas alınır.
İnhibitörlü hastada hangi ilaç kullanılır?
Yüksek yanıtlı inhibitörü olan (herhangi bir zamanda ≥5 BU/mL) hastada kanama tedavisinde bypass ajanları, yani rekombinant FVIIa (genellikle 90 µg/kg) veya aPCC kullanılır. Hemofili A’da inhibitörlü hastanın profilaksisinde emisizumab, inhibitörün eradikasyonu için immün tolerans indüksiyonu seçenektir. Emisizumab alan hastada aPCC kullanımı trombotik mikroanjiyopati riski nedeniyle dikkat gerektirir.
Konjenital faktör VII eksikliğinde doz nedir?
Kanama veya cerrahide rekombinant FVIIa genellikle 15–30 µg/kg dozunda, kısa yarı ömrü nedeniyle 4–6 saat aralarla uygulanır. Faktör VII düzeyi ile kanama eğilimi arasındaki ilişki zayıftır; bu nedenle tedavi kararında kişinin kanama öyküsü düzey kadar önemlidir.
Emisizumab alan hastada faktör düzeyi nasıl ölçülür?
Emisizumab aPTT temelli tek aşamalı testleri etkiler; aPTT normalleşir ve FVIII düzeyi yanlış yüksek çıkar. Bu hastalarda FVIII düzeyi ve inhibitör titresi sığır kaynaklı reaktif kullanan kromojenik yöntemle ölçülmelidir.
Birincil kaynak: Srivastava A ve ark. WFH Guidelines for the Management of Hemophilia, 3rd edition. Haemophilia. 2020;26(Suppl 6):1–158.
İlgili araçlar: IPSET hesaplayıcı (esansiyel trombositoz) · IPSS-R hesaplayıcı (miyelodisplastik sendrom) · DIPSS-Plus hesaplayıcı (miyelofibroz)