Vücut Yüzey Alanı Hesaplama (VYA / BSA)

Vücut yüzey alanı nedir ve nasıl hesaplanır?

Vücut yüzey alanı, derinin kapladığı toplam alanın boy ve kiloya dayanarak yapılan bir tahminidir ve metrekare (m²) ile ifade edilir. Gerçek yüzey alanını doğrudan ölçmek zor olduğu için, geçmişte ölçüm yapılan kişilerden elde edilen verilerle formüller geliştirilmiştir [2, 3, 4, 5].

Hesaplama için yalnızca iki bilgi gerekir: santimetre cinsinden boy ve kilogram cinsinden kilo. Yukarıdaki hesaplayıcı bu iki değeri beş farklı formüle uygular ve sonuçları yan yana gösterir. Aynı sayfada vücut kitle indeksi (BMI, kilonun boyun karesine bölünmesiyle bulunan değer) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sınıfı da yer alır.

Hangi VYA formülü kullanılmalı?

Ortalama boy ve kilodaki yetişkinlerde beş formül birbirine çok yakın sonuç verir; hangisinin kullanılacağını genellikle tedavi protokolü ve merkezin uygulaması belirler. Mosteller formülü, daha karmaşık üslü formüllere yakın sonuç veren ve hesap makinesiyle kolayca uygulanabilen bir sadeleştirme olarak önerilmiştir [1]. Haycock formülü bebek, çocuk ve yetişkinlerde doğrulanmış olarak yayımlanmıştır [3].

Düz metin olarak: Mosteller = karekök(boy × kilo / 3600); DuBois = 0,007184 × kilo^0,425 × boy^0,725; Haycock = 0,024265 × kilo^0,5378 × boy^0,3964; Gehan-George = 0,0235 × kilo^0,51456 × boy^0,42246; Boyd = 0,0003207 × boy^0,3 × gram^(0,7285 - 0,0188 × log10(gram)).

Formüller arasındaki fark, çok kilolu, çok zayıf veya küçük çocuklarda belirginleşebilir. Örneğin 130 kg ve 180 cm bir kişide sonuçlar yaklaşık 2,45-2,61 m² arasında değişir.

Kemoterapi dozu neden vücut yüzey alanına göre hesaplanır?

Birçok sitotoksik (hücre öldürücü) kemoterapi ilacının dozu mg/m², yani vücut yüzey alanının her metrekaresi başına miligram olarak belirlenir. VYA, metabolizma ve ilaç klirensi (vücudun ilacı temizleme hızı) ile kiloya göre daha iyi ilişkili kabul edildiği için tarihsel olarak benimsenmiştir.

Bu ilişki sınırlıdır. Aynı VYA değerine sahip iki kişide bile ilacın vücutta işlenmesi böbrek ve karaciğer fonksiyonu, kas ve yağ oranı, genetik özellikler ve diğer ilaçlar nedeniyle belirgin farklılık gösterebilir. Bu yüzden VYA dozun başlangıç noktasıdır; dozun kendisi tedavi ekibinin bütüncül değerlendirmesiyle belirlenir. Kemoterapinin genel işleyişi için kemoterapi tedavisi sayfasına, mg/m² ile dozlanan bir protokol örneği için Hodgkin lenfomada A+AVD protokolü yazısına bakabilirsiniz.

Kilolu hastalarda kemoterapi dozu azaltılır mı?

Hayır, güncel ASCO kılavuzu obez yetişkin kanser hastalarında gerçek kiloyla hesaplanan tam sitotoksik kemoterapi dozlarını önerir [6]. Geçmişte obez hastalarda doz, ideal kilo veya düzeltilmiş kilo kullanılarak ya da VYA sınırlanarak sık sık "kırpılırdı". Bu uygulama hastanın gereğinden düşük doz almasına ve tedavinin etkisinin azalmasına yol açabilir.

ASCO'nun 2012 tarihli ilk kılavuzu sitotoksik kemoterapide tam, kiloya dayalı dozlamayı önermişti [7]. 2021 güncellemesi bu çerçeveyi korur ve yeni olarak immünoterapi ve hedefe yönelik tedavilerde de tam onaylı dozları önerir [6]. Toksisite (yan etki) gelişirse doz değişikliği obez ve obez olmayan hastalarda aynı şekilde yapılır. Kılavuz, sarkopeni (kas kaybı) ve vücut kompozisyonunun etkisi ile farmakokinetik ve farmakogenetik (ilacın vücuttaki seyri ve kişinin genetik yapısı) temelli dozlamayı gelecek araştırma alanları olarak belirtir [6].

VYA 2,0 m²'de sınırlanmalı mı?

VYA'nın rutin olarak 2,0 m²'de sınırlanması (capping) kanıta dayanmaz ve ASCO genel olarak bunu önermez [6, 7]. Bununla birlikte bazı ilaçlarda protokole özgü sabit üst doz sınırları bulunabilir; vinkristinde sık kullanılan 2 mg üst sınır buna bir örnektir. Hangi ilaçta hangi sınırın uygulanacağı protokole bağlıdır ve tedavi ekibi tarafından belirlenir.

Kilo değişirse doz yeniden hesaplanır mı?

Evet, tedavi sırasında kilo belirgin olarak değişirse VYA ve doz genellikle yeniden hesaplanır. Pek çok merkez yaklaşık %10'luk bir değişimi eşik olarak kullanır, bazı merkezler ise %5 eşiğini tercih eder; bu, merkezden merkeze değişen bir uygulamadır. Tedavi boyunca kiloyu korumak önemlidir; bunun için kemoterapi alan hastalarda beslenme önerilerine göz atabilirsiniz. Tedavinin süresiyle ilgili merak edilenler kemoterapinin kaç kur verileceği yazısında, olası etkiler ise kemoterapinin yan etkileri ve başa çıkma yöntemleri yazısında anlatılmıştır.

Karboplatin dozu neden farklı hesaplanır?

Karboplatin dozu vücut yüzey alanı ile değil, böbrek fonksiyonuna dayanan Calvert formülüyle hesaplanır [8]. Formül şöyledir: Doz (mg) = hedef AUC × (GFR + 25).

Burada AUC (eğri altındaki alan, ilacın kanda kalma miktarının ölçüsü) tedavi planına göre seçilen hedef değerdir. GFR (glomerüler filtrasyon hızı) ise böbreklerin kanı dakikada ne kadar süzdüğünü gösterir ve mL/dk olarak ifade edilir. GFR'nin ölçülmüş değerle mi yoksa Cockcroft-Gault gibi bir tahmin formülüyle mi belirleneceği ve üst sınır uygulamaları tedavi ekibine aittir.

Çocuklarda vücut yüzey alanı nasıl hesaplanır?

Çocuklarda vücut yüzey alanı da boy ve kilodan hesaplanır; Haycock ve Mosteller formülleri sık kullanılır [1, 3]. Bebek ve küçük çocuklarda, örneğin 10 kg altında veya 1 yaşından küçüklerde, birçok protokol VYA yerine mg/kg dozlamaya geçer. Çocuklarda dozlar mutlaka pediatrik onkoloji ekibince belirlenir. Hesaplayıcı, 100 cm altındaki boy veya 10 kg altındaki kilo girildiğinde bu konuda bir uyarı gösterir.

Hangi durumlarda VYA hesabı yanıltıcı olabilir?

VYA formülleri standart vücut yapısını varsaydığı için bazı durumlarda sonuç gerçeği yansıtmayabilir ve tedavi ekibinin ayrıca değerlendirmesi gerekir:

• Ampütasyon (uzuv kaybı): Formüller tam bir vücut varsayar, düzeltme gerekir.
• Ödem, asit veya ciddi sıvı yüklenmesi: Tartılan kilo yanıltıcı olabilir; kuru kilo esas alınabilir.
• Çok düşük kilo veya kaşeksi (ağır kas ve yağ kaybı): İlacın vücuttaki dağılımı farklı olabilir.
• Gebelik: Kilo ve vücut sıvısı gebelik boyunca değişir.
• Çok uzun veya çok kısa boy: Formüller ortalama dışındaki değerlerde daha fazla farklı sonuç verebilir.

Örnek hesaplama

70 kg ağırlığında ve 170 cm boyunda bir yetişkinin Mosteller formülüne göre vücut yüzey alanı yaklaşık 1,82 m²'dir. Adım adım:

1. Boy ile kilo çarpılır: 170 × 70 = 11.900
2. Sonuç 3600'e bölünür: 11.900 / 3600 = 3,306
3. Karekök alınır: √3,306 = 1,818, yuvarlanınca 1,82 m²

Aynı kişi için diğer formüllerin sonuçları: DuBois 1,81 m², Haycock 1,83 m², Gehan-George 1,83 m², Boyd 1,83 m². BMI ise 70 / (1,70 × 1,70) = 24,2 kg/m² olup DSÖ sınıflamasında "normal" aralıktadır.

Kurgusal doz örneği: Dozu 100 mg/m² olan hayali bir ilaç düşünelim. Bu kişi için doz 100 × 1,82 = yaklaşık 182 mg olur. Bu örnek tamamen kurgusaldır, gerçek bir ilacı ya da tedaviyi temsil etmez ve yalnızca eğitim amaçlıdır. Gerçek doz kararı her zaman tedavi ekibine aittir.

Sık sorulan sorular

Normal vücut yüzey alanı kaç m²'dir?

Yetişkinlerde vücut yüzey alanı çoğunlukla yaklaşık 1,6-2,0 m² arasındadır. Değer boy ve kiloya göre değişir; uzun ve kilolu kişilerde daha yüksek, kısa ve zayıf kişilerde daha düşüktür. Çocuklarda değer yaşla birlikte artar. Tek bir "normal" değer yoktur, çünkü VYA bir sağlık göstergesi değil, ilaç dozunu kişiye uyarlamak için kullanılan bir vücut ölçüsüdür.

Tek bir doğru VYA formülü var mı?

Hayır, tüm kişiler için tek başına doğru kabul edilen bir VYA formülü yoktur. Mosteller, DuBois, Haycock, Gehan-George ve Boyd formülleri ortalama boy ve kilodaki yetişkinlerde birbirine çok yakın sonuç verir. Fark en çok çok kilolu, çok zayıf veya küçük çocuklarda belirginleşir. Hangi formülün kullanılacağını tedavi protokolü ve merkezin uygulaması belirler.

Kemoterapi dozunu kendim hesaplayabilir miyim?

Hayır, kemoterapi dozunuzu kendiniz hesaplamamalı ve değiştirmemelisiniz. Doz yalnızca vücut yüzey alanına göre belirlenmez; böbrek ve karaciğer fonksiyonları, kan değerleri, önceki tedaviler, yan etkiler ve protokol kuralları birlikte değerlendirilir. Bu hesaplayıcı, dozun nasıl belirlendiğini anlamanıza yardımcı olmak içindir. Sorularınızı tedavi ekibinize sorabilirsiniz.

Obezsem kemoterapi dozum düşürülür mü?

Hayır, ASCO kılavuzu obez yetişkin kanser hastalarında dozun yalnızca kilo nedeniyle düşürülmemesini önerir. 2021 güncellemesine göre sitotoksik kemoterapi dozları gerçek kiloyla hesaplanan tam doz olarak verilir. İmmünoterapi ve hedefe yönelik tedavilerde de tam onaylı dozlar önerilir. Yan etki gelişirse doz, obez olmayan hastalardakiyle aynı kurallara göre ayarlanır.

Kilo verdim veya aldım, dozum değişir mi?

Kilo belirgin olarak değiştiyse dozunuz yeniden hesaplanabilir. Pek çok merkezde kilo yaklaşık %10'dan fazla değiştiğinde VYA ve doz yeniden hesaplanır; bazı merkezler %5 eşiğini kullanır. Bu eşik merkezden merkeze farklıdır. Kilonuzdaki değişikliği her kür öncesinde tedavi ekibinize bildirmeniz, doğru hesaplamanın yapılmasına yardımcı olur.

VYA ile BMI arasındaki fark nedir?

VYA vücudun dış yüzeyinin m² cinsinden tahminidir, BMI ise kilonun boyun karesine bölünmesiyle bulunan kg/m² cinsinden bir orandır. VYA özellikle ilaç dozlamasında kullanılır. BMI ise zayıflık, fazla kilo ve obeziteyi sınıflandırmak için kullanılır. Aynı BMI değerine sahip iki kişinin VYA değeri boylarına göre oldukça farklı olabilir.

Çocuklarda hangi formül kullanılır?

Çocuklarda Haycock ve Mosteller formülleri sık kullanılır. Haycock formülü bebek, çocuk ve yetişkinlerde doğrulanmış olarak yayımlanmıştır. Bebek ve küçük çocuklarda, örneğin 10 kg altında veya 1 yaşından küçüklerde, birçok protokol VYA yerine mg/kg dozlamaya geçer. Çocuklarda dozlar mutlaka pediatrik onkoloji ekibi tarafından belirlenir.

Karboplatin dozu neden VYA ile hesaplanmaz?

Karboplatin vücuttan büyük ölçüde böbreklerle atıldığı için dozu böbrek fonksiyonuna göre hesaplanır. Bunun için Calvert formülü kullanılır: Doz (mg) = hedef AUC × (GFR + 25). Bu yöntem, ilacın kandaki miktarını hedeflenen düzeyde tutmayı amaçlar. GFR'nin nasıl ölçüleceği veya tahmin edileceği ve üst sınır uygulamaları tedavi ekibine aittir.

Diğer hesaplayıcılarım

• IPSET trombositemi risk hesaplayıcı
• CNS-IPI risk hesaplayıcı
• Deferasiroks doz hesaplama
• Faktör doz hesaplayıcı

VYA'ya göre dozlanan tedavilerin sık kullanıldığı hastalıklar hakkında bilgi için lenfoma, lösemi ve multipl miyelom sayfalarına; yüksek doz tedavinin bir parçası olarak kemik iliği nakli sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Mosteller RD. Simplified calculation of body-surface area. N Engl J Med. 1987;317(17):1098. doi:10.1056/NEJM198710223171717. PMID: 3657876. https://doi.org/10.1056/NEJM198710223171717
2. Du Bois D, Du Bois EF. A formula to estimate the approximate surface area if height and weight be known. Arch Intern Med. 1916;17(6_2):863-871. doi:10.1001/archinte.1916.00080130010002. https://doi.org/10.1001/archinte.1916.00080130010002
3. Haycock GB, Schwartz GJ, Wisotsky DH. Geometric method for measuring body surface area: a height-weight formula validated in infants, children, and adults. J Pediatr. 1978;93(1):62-66. doi:10.1016/S0022-3476(78)80601-5. PMID: 650346. https://doi.org/10.1016/S0022-3476(78)80601-5
4. Gehan EA, George SL. Estimation of human body surface area from height and weight. Cancer Chemother Rep. 1970;54(4):225-235. PMID: 5527019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5527019/
5. Boyd E. The Growth of the Surface Area of the Human Body. Minneapolis: University of Minnesota Press; 1935.
6. Griggs JJ, Bohlke K, Balaban EP, et al. Appropriate Systemic Therapy Dosing for Obese Adult Patients With Cancer: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2021;39(18):2037-2048. doi:10.1200/JCO.21.00471. PMID: 33939491. https://doi.org/10.1200/JCO.21.00471
7. Griggs JJ, Mangu PB, Anderson H, et al. Appropriate chemotherapy dosing for obese adult patients with cancer: ASCO clinical practice guideline. J Clin Oncol. 2012;30(13):1553-1561. doi:10.1200/JCO.2011.39.9436. PMID: 22473167. https://doi.org/10.1200/JCO.2011.39.9436
8. Calvert AH, Newell DR, Gumbrell LA, et al. Carboplatin dosage: prospective evaluation of a simple formula based on renal function. J Clin Oncol. 1989;7(11):1748-1756. doi:10.1200/JCO.1989.7.11.1748. PMID: 2681557. https://doi.org/10.1200/JCO.1989.7.11.1748

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; dozlama kararı tedavinizi yürüten ekibe aittir. Tedavinizle ilgili sorularınızı tedavi ekibinizle konuşabilirsiniz.